Ang dengue ay hindi direktang nakakahawa mula sa isang tao papunta sa iba. Ibig sabihin, hindi mo mahahawa ang ibang tao sa pamamagitan ng paghawak, pagyakap, paghalik, o paggamit ng parehong kagamitan gaya ng kutsara, baso, o tuwalya.
Ngunit, maaari itong “maikalat” o maipasa sa ibang tao sa pamamagitan ng lamok — kaya tinatawag itong vector-borne disease. Narito ang mas detalyadong paliwanag kung bakit ganito ang paraan ng pagkalat ng dengue at kung paano ito maiiwasan:
Paano talaga kumakalat ang dengue?
Ang dengue ay dulot ng Dengue virus, na ipinapasa sa pamamagitan ng kagat ng babaeng lamok na Aedes aegypti. Ganito ang proseso ng pagkalat:
Ang lamok ay kakagat sa taong may dengue virus sa dugo.
Kapag ang lamok ay sumipsip ng dugo ng taong may dengue, pumapasok ang virus sa katawan ng lamok.
Hindi agad ito nagiging “carrier.” Kailangan ng 3–10 araw bago kumalat ang virus sa katawan ng lamok.
Pagkaraan ng incubation period, ang lamok ay nagiging carrier ng dengue virus.
Kapag nakagat ng lamok na ito ang ibang tao, naipapasa na niya ang virus sa bagong biktima.
Sa ganitong paraan, mula sa isang taong may dengue, maaaring kumalat ito sa buong komunidad kung maraming lamok sa paligid.
Nakakahawa ba sa pagitan ng mga tao?
Hindi. Hindi ito gaya ng trangkaso, sipon, o COVID-19.
Hindi ka mahahawa ng dengue kung:
Nakahiga ka sa tabi ng taong may dengue
Nakikikain o nakikigamit ng baso, pinggan, o kubyertos
Nakausap mo o nahawakan mo ang may dengue
Tanging lamok lamang ang makakapaglipat ng virus.
Gayunman, maaaring magkadengue ang magkakapamilya kung pare-pareho silang nakatira sa isang lugar na maraming lamok. Hindi dahil nagkahawaan sila, kundi dahil pare-pareho silang nakagat ng infected na lamok.
Kailan nagiging delikado ang tao sa pagkalat ng dengue?
Ang isang taong may dengue ay nagiging “source” ng virus habang may lagnat pa siya, karaniwang sa unang 4–5 araw ng sakit.
Kung sa panahong ito ay makagat siya ng Aedes aegypti, ang lamok ay magiging carrier ng virus at makakapagkalat ng dengue sa iba sa loob ng ilang linggo.
Kaya mahalagang:
Takpan ng kulambo ang mga pasyente ng dengue habang nagpapagaling.
Panatilihing malinis ang paligid upang hindi makapangitlog ang mga lamok.
Mag-spray o maglagay ng mosquito repellent sa bahay upang maiwasan ang pagdami ng lamok.
Paano maiwasan ang pagkalat ng dengue sa bahay
Linisin ang paligid araw-araw — itapon ang stagnant water sa mga paso, timba, bote, at alulod.
Gamitin ang kulambo o mosquito net habang natutulog ang may dengue.
Maglagay ng screen sa bintana at pintuan para hindi makapasok ang lamok.
Gumamit ng insect repellents sa balat at mosquito coils sa loob ng bahay.
Ipaalam agad sa barangay kung may kaso ng dengue sa lugar upang makapag-fogging o clean-up drive.
Buod
Hindi nakakahawa ang dengue sa pamamagitan ng direktang tao-sa-tao na kontak.
Nakakahawa lamang ito sa pamamagitan ng kagat ng lamok na Aedes aegypti na nagkaroon ng virus mula sa taong may dengue.
Ang pinakabisang paraan para mapigilan ang pagkalat ay ang pagpuksa sa lamok at mga pinamumugaran nito.
Konklusyon
Bagama’t hindi nakakahawa ang dengue tulad ng trangkaso, delikado pa rin ito dahil mabilis itong kumalat sa mga komunidad kung hindi mapipigilan ang mga lamok. Kaya’t ang pinakamabisang depensa ay ang pagkakaroon ng malinis na kapaligiran, proteksyon laban sa kagat ng lamok, at maagang pagkonsulta sa doktor kapag may sintomas.
Date Published: Oct 14, 2025